Współrzędne: 52°20′0″N 17°35′0″E / 52.33333, 17.58333

Września
Herb Wrześni
Województwo	wielkopolskie
Powiat	wrzesiński
Gmina  - rodzaj	Września miejsko-wiejska
Założono	1256
Prawa miejskie	1375
Burmistrz	Tomasz Kałużny (e-mail)
Powierzchnia	12,73 km²
Położenie (punkt)	52° 20' N 17° 35' E
Wysokość	90-110 m n.p.m.
Ludność (2008) • liczba • gęstość	28 922 2249,1 os./km²
Strefa numeracyjna (do 2005)	61
Kod pocztowy	62-300
Tablice rejestracyjne	PWR
Położenie na mapie Polski Września
TERC10 (TERYT)	4303930054
Miasta partnerskie	Garbsen
Urząd miejski3 ul. Ratuszowa 1 62-300 Września tel. 61 436-05-00; faks 61 436-25-00 (e-mail)
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Strona internetowa miasta

Września (niem. Wreschen) – miasto w województwie wielkopolskim, w powiecie wrzesińskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Września. Położone 50 km na wschód od Poznania, nad rzeką Wrześnicą. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. poznańskiego.

Według danych z 30 listopada 2008, miasto miało 28 922 mieszkańców (w gminie 44 334) Ważny węzeł komunikacji drogowej i kolejowej. Okolica równinna, rolnicza. Herb miasta – biała róża na czerwonym tle. Wywodzi się on z rodowego herbu Porajów – rodu będącego pierwszym właścicielem Wrześni.

Miasto znajduje się przy międzynarodowej trasie E30 – autostradzie A2 na odcinku Poznań – Warszawa.

Struktura ludności w gminie Września (na dzień 30.11.2008 r.) Na pobyt stały zameldowanych było 44334 osoby.

W mieście zamieszkiwało 28922 osób, w tym: 15117 kobiet, 13805 mężczyzn. Na wsi zamieszkiwało 15412 osób, w tym: 7741 kobiet, 7671 mężczyzn.

We Wrześni od 1993 roku przeprowadza się prawybory polityczne – parlamentarne, prezydenckie oraz do Parlamentu Europejskiego.

Spis treści 1 Historia 2 Zabytki 3 Kościoły i związki wyznaniowe 4 Pomniki przyrody 5 Komunikacja 6 Edukacja 7 Kultura 8 Media lokalne 9 Organizacje społeczne 10 Sport i turystyka 11 Znani ludzie pochodzący z Wrześni 12 Zobacz też 13 Linki zewnętrzne

[edytuj] Historia

Wykopaliska archeologiczne świadczą o pojawieniu się na tym terenie pierwszych grup ludzkich w środkowej epoce kamiennej – mezolicie (8000-2500 lat p.n.e.). Z epoki tej pochodzi m.in. osada wydmowa z Tarnowej pod Pyzdrami, stąd w archeologii stosuje się określenie "kultura tarnowska". Ciągłość osadnictwa potwierdzają znaleziska z epoki brązu i żelaza. Nieopodal Wrześni znajduje się Giecz – jeden z najważniejszych w średniowieczu grodów książęcych i siedziba kasztelanii. Za czasów Bolesława Chrobrego, wg Galla Anonima gród skupiał 2300 wojowników. Coraz głośniej mówi się też o grodzisku w Grzybowie – wiosce położonej między Wrześnią a Gnieznem. Gród ma imponujące wymiary (4,7 hektara), a jego położenie blisko Gniezna, Giecza i Ostrowa Lednickiego świadczy o tym, iż musiał pełnić ważną rolę w okresie formowania się państwa polskiego. Najstarsze materiały dendrologiczne datuje się na rok 923.

Pierwsza wzmianka o Wrześni pochodzi z 1256 r. Lokacja miasta nastąpiła w poł. XIV w. Miasto rozwinęło się na planie owalnicy wzdłuż traktu handlowego łączącego Kalisz z Gnieznem, opodal skrzyżowania ze szlakiem Poznań – Łęczyca. Korzystne położenie miasta sprzyjało rozwojowi handlu i rzemiosła. W 1580 r. było tu 60 rzemieślników. Podczas wojny szwedzkiej w 1656 r. miasto zostało poważnie zniszczone. W latach 1807-1815 Września wchodziła w skład Księstwa Warszawskiego.

W wyniku II rozbioru Polski w 1793 r. rozpoczęło się na tych terenach panowanie pruskie. Podczas Wiosny Ludów mieścił się tutaj obóz powstańczy. W drugiej połowie XIX w. istniało kilka zakładów przemysłowych: fabryka obuwia, fabryka powozów, betoniarnia, mleczarnia, cukrownia. Powstało również w tym okresie połączenie kolejowe Gniezno – Września – Oleśnica oraz Poznań – Września – Strzałkowo.

Cały świat usłyszał o strajku dzieci we Wrześni, który rozpoczął się 20 maja 1901 r. Niemiecki nauczyciel wymierzył karę cielesną dzieciom za odmowę odpowiadania w języku niemieckim na lekcji religii. Zastrajkowało wówczas 118 uczniów i uczennic. Ich rodziców władze niemieckie ukarały więzieniem. Za przykładem dzieci wrzesińskich poszli uczniowie w innych szkołach zaboru pruskiego. W 1906 r. opór dzieci, podtrzymywany przez rodziców, przybrał postać powszechnego strajku. W fazie największego jego nasilenia strajkowało ok. 75 tys. dzieci w ok. 800 szkołach (na łączną ilość 1100 szkół).

W 1905 r. miasto liczyło sobie 7007 mieszkańców, z czego ewangelicy stanowili 25%, zaś żydzi 6%. Ponad stuletnie panowanie pruskie zakończył wybuch powstania wielkopolskiego. Po rozbrojeniu garnizonu pruskiego 28 grudnia 1918 r. Września powróciła pod władzę polską.

W 1920 r., podczas wojny polsko-bolszewickiej, po odezwie Rady Obrony Państwa z dnia 1 lipca 1920 r., z inicjatywy hr. Stanisława Mycielskiego, mieszkańcy ziemi wrzesińskiej utworzyli Legię Ochotniczą Wrzesińską, która brała czynny udział w walkach w obronie ojczyzny.

W latach międzywojennych Września była miastem handlowo-rzemieślniczym, zamieszkanym przez Polaków, Żydów i Niemców. W związku z tym w mieście istniały wówczas: kościół rzymskokatolicki, kościół ewangelicki i synagoga. W tym okresie na terenie Wrześni działało aktywnie Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół".

1 września 1939 bombowce hitlerowskie zburzyły dworzec i cukrownię. Miasto zajęli hitlerowcy i włączyli w obszar Kraju Warty. Wielu mieszkańców wysiedlono. 22 stycznia 1945 do miasta wkroczyli żołnierze 1 armii pancernej gen. M. Katukowa. Tym samym zakończył się we Wrześni okres okupacji hitlerowskiej.

Po wojnie nastąpiła intensywna rozbudowa i modernizacja przemysłu, gospodarki komunalnej, zaplecza socjalnego i kulturalnego, szkolnictwa i węzła komunikacyjnego. Powstały osiedla o zabudowie blokowej oraz willowej. Stworzono zalew na rzece Wrześnicy (26 ha, 3 km dł.), a przy nim niewielki ośrodek wypoczynkowy.

[edytuj] Zabytki

• kościół Farny pw. Wniebowzięcia N. P. Marii i Św. Stanisława
• kościółek na Lipówce pw. Św. Krzyża
• ratusz z 1909-1910
• budynek dawnej szkoły pruskiej (Muzeum Regionalne im. Dzieci Wrzesińskich) ul. Dzieci Wrzesińskich
• neogotycki kościół poewangelicki
• zespół pałacowy z XIX wieku

[edytuj] Kościoły i związki wyznaniowe

Obecnie na terenie Wrześni działalność duszpasterską prowadzą następujące kościoły i związki wyznaniowe:

• Kościół Rzymskokatolicki
• Kościół Ewangelicko-Augsburski (filiał parafii w Poznaniu)
• Zbór Świadków Jehowy (Sala Królestwa w Bierzglinku)

[edytuj] Pomniki przyrody

• Dąb szypułkowy "Stefan" przy ul. 3 Maja
• Głaz narzutowy z granitu w Parku Miejskim im. Marszałka Józefa Piłsudskiego
• Platan wschodni w Parku Miejskim im. Dzieci Wrzesińskich

[edytuj] Komunikacja

Września usytuowana jest przy autostradzie A2, która w przyszłości połączony Berlin z Warszawą. Przez miasto przebiegają drogi krajowe:

• nr 2: Świecko – Poznań - Września – Konin – Kutno – Warszawa – Terespol
• nr 15: Wrocław – Trzebnica - Krotoszyn – Września–Gniezno – Toruń – Ostróda - Olsztyn
• nr 92: Nowy Tomyśl - Poznań - Września - Konin (zastępcza dla autostrady A2)

oraz drogi wojewódzkie:

• nr 432: Września - Środa Wielkopolska - Śrem - Leszno
• nr 442: Września - Pyzdry-Gizałki - Kalisz

[edytuj] Edukacja

• Wyższa Szkoła Handlu i Rachunkowości w Poznaniu, Wydział Zamiejscowy we Wrześni
• Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych we Wrześni (opieka naukowo-dydaktyczna: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza)
• Liceum Ogólnokształcące im. Henryka Sienkiewicza we Wrześni
• Zespół Szkół Politechnicznych im. Bohaterów Monte Cassino we Wrześni
• Zespół Szkół Technicznych i Ogólnokształcących im. gen. dr. Romana Abrahama we Wrześni
• Zespół Szkół Zawodowych Specjalnych we Wrześni
• Zespół Szkół Zawodowych nr 2 we Wrześni
• Szkoła Policealna nr 1 we Wrześni
• Szkoła Policealna nr 2 dla Dorosłych we Wrześni
• Niepaństwowe Policealne Studium Bezpieczeństwa i Higieny Pracy we Wrześni
• Niepaństwowe Policealne Studium Rolnicze we Wrześni
• Niepaństwowe Policealne Studium Ekonomiczne we Wrześni
• Gimnazjum nr 2 we Wrześni im. Andrzeja Prądzyńskiego
• Gimnazjum nr 1 we Wrześni im. Mikołaja Kopernika

[edytuj] Kultura

• Festiwal Twórców Polskiej Piosenki we Wrześni
• Amfiteatr im. Anny Jantar we Wrześni
• Ogólnopolski Festiwal Sztuki Filmowej "Prowincjonalia"
• Młodzieżowa Orkiestra Dęta Wrzesińskiego Ośrodka Kultury
• Muzeum Regionalne im. Dzieci Wrzesińskich
• Zespół „HO” działający w ramach Wrzesińskiego Ośrodka Kultury
• Chór "Camerata"
• Chór kameralny "Pro Musica"
• Chór Żeński "Lutnia"
• Wielkopolska Noc Rocka i Bluesa
• Wrzesińska Grupa Filmowa
• Wrzesiński Ośrodek Kultury
• WRZESIŃSKIE TOWARZYSTWO KULTURALNE
• Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy
• Publiczna Biblioteka Pedagogiczna
• Zespół taneczny „Puls”
• Festiwal orkiestr
• Wrzesińskie Spotkania z Książką i Kulturą
• Szkolny Teatr "FAKT"

[edytuj] Media lokalne

• Wiadomości Wrzesińskie – tygodnik lokalny
• Bezpłatna Gazeta Wielkopolska – dwutygodnik regionalny
• "Wieści z Ratusza"

[edytuj] Organizacje społeczne

• Związek Harcerstwa Polskiego – Szczep "Wrzos" im. Dzieci Wrzesińskich

[edytuj] Sport i turystyka

• Miejski Klub Sportowy Victoria Września
• Klub Piłki Siatkowej PROGRESS
• Klub Szachowy WRZOS
• Klub Szachowy UKS ŻAK WRZEŚNIA
• Ludowy Uczniowski Klub Sportowy ORKAN
• Wrzesiński Klub Karate Do Shotokan
• Wrzesińskie Towarzystwo Piłki Nożnej w Futsalu
• Wrzesiński Klub Tenisa Stołowego
• Wrzesińska Grupa Płetwonurków AQUA
• Oddział PTTK we Wrześni im. Henryka Kamińskiego
• Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej SOKÓŁ
• Wrzesińskie Towarzystwo Tenisowe
• Wrzesiński Klub Koszykówki
• Klub Sportowy KOSYNIER
• Ludowy Klub Sportowy BŁĘKITNI
• Klub Strzelectwa Myśliwskiego TRAP
• Kurkowe Bractwo Strzeleckie
• Stowarzyszenie BORN TO RIDE
• Polski Związek Wędkarski koło Września
• Uczniowski Klub Sportowy TIGER TAEKWONDO
• Uczniowski Klub Sportowy ŻAK
• Uczniowski Klub Jeździecki PARKUR
• Wrzesińska Brygada Kolarska
• Stadion Miejski ul. Kosynierów 1
• Basen Miejski "ŁAZIENKI" ul. Gnieźnieńska 32/a
• Świat Wodny CENOS – kryta pływalnia ul. Koszarowa 8
• Wrzesińskie Zrzeszenie Miłośników Fantastyki

[edytuj] Znani ludzie pochodzący z Wrześni

• Piotr Andrzejewicz (Peter J. Lucas)
• Łukasz Koszarek
• Przemysław Cypryański
• Jarosław Kukulski
• Edward Likowski
• Dariusz Stachowiak
• Łukasz Jasiński
• Roman Jakóbczak
• Marek Staszak
• Tomasz Szymkowiak

[edytuj] Zobacz też

• strajk dzieci wrzesińskich (1901-1902)
• Mankowo – dzielnica Wrześni
• gmina Września-Północ
• gmina Września-Południe

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Mapy: Autopilot • Google Maps • Szukacz • Targeo • Zumi

• Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi
• Galeria
• Września w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich

p • d • e Miasta województwa wielkopolskiego Miasta powiatowe Chodzież • Czarnków • Gniezno • Gostyń • Grodzisk Wielkopolski • Jarocin • Kalisz • Kępno • Koło • Konin • Kościan • Krotoszyn • Leszno • Międzychód • Nowy Tomyśl • Oborniki • Ostrów Wielkopolski • Ostrzeszów • Piła • Pleszew • Poznań • Rawicz • Słupca • Szamotuły • Śrem • Środa Wielkopolska • Turek • Wągrowiec • Wolsztyn • Września • Złotów Miasta gminne Bojanowo • Borek Wielkopolski • Buk • Czempiń • Czerniejewo • Dąbie • Dobra • Dolsk • Golina • Gołańcz • Grabów nad Prosną • Jastrowie • Jutrosin • Kleczew • Kłecko • Kłodawa • Kobylin • Kostrzyn • Koźmin Wielkopolski • Kórnik • Krajenka • Krobia • Krzywiń • Krzyż Wielkopolski • Książ Wielkopolski • Luboń • Lwówek • Łobżenica • Margonin • Miejska Górka • Miłosław • Mikstat • Mosina • Murowana Goślina • Nowe Skalmierzyce • Nekla • Obrzycko • Odolanów • Okonek • Opalenica • Osieczna • Ostroróg • Pniewy • Pobiedziska • Pogorzela • Poniec • Przedecz • Puszczykowo • Pyzdry • Rakoniewice • Raszków • Rogoźno • Rydzyna • Rychwał • Sieraków • Skoki • Sompolno • Stawiszyn • Stęszew • Sulmierzyce • Swarzędz • Szamocin • Ślesin • Śmigiel • Trzcianka • Trzemeszno • Tuliszków • Ujście • Wieleń • Wielichowo • Wronki • Wyrzysk • Wysoka • Zagórów • Zbąszyń • Zduny • Żerków