Kaplica Zebrzydowskiego na Wawelu
Kaplica ŚŚ. Kosmy i Damiana w Krakowie nr rej. A7 (nr rej. Wzgórza Wawelskiego) |
|
| Data budowy | 1335 rok |
| Wyznanie | Łaciński Kościół katolicki |
| Parafia | Parafia archikatedralna św. Stanisława BM i św. Wacława w Krakowie |
| Rodzaj | Kaplica |
| Wezwanie | świętego Kosmy i świętego Damiana |
| Budulec | cegła |
| Obecnie | istnieje |
Kaplica biskupa Andrzeja Zebrzydowskiego, pod wezwaniem świetego Kosmy i świętego Damiana – jedna z dziewiętnastu kaplic Katedry Wawelskiej. Znajduje się w północnym ramieniu ambitu, pomiędzy kaplicą Skotnickich, a zakrystią.
Spis treści |
[edytuj] Historia
Obiekt zbudowano w 1355 roku. W latach 1562 – 1563 egzekutorzy testamentu biskupa Andrzeja Zebrzydowskiego przystąpili do przebudowy obiektu na mauzoleum zmarłego. Dokonał tego rzeźbiarz Jan Michałowicz z Urzędowa. W ciągu następnych wieków kaplicę restaurowano oraz umieszczano w niej epitafia rodziny Zebrzydowskich.
[edytuj] Architektura
Kaplica powstała na planie kwadratu. Składa się z sześcioboku, nakrytego kopułą. Do kaplicy wiedzie barokowy portal marmurowy. Półkoliście zamknięty otwór wejściowy flankują dwa pilastry. Na przełamanym belkowaniu usytuowany jest przerywany przyczółek, zwinięty do środka w woluty. Ponad wyżej opisanymi odrzwiami widnieje owalne okno z obramieniem, wykonanym z piaskowca.
We wnętrzu, przy ścianie zachodniej umieszczony jest nagrobek biskupa Zebrzydowskiego, autorstwa Jana Michałowicza. Wykuta z czerwonego marmuru postać zmarłego ukazana jest w pozie sansowinowskiej. Figura ta spoczywa w wykonanej z piaskowca niszy, zamkniętej półkoliście. Nad nią dwa aniołki unoszą herb biskupa. Nisze flankują dwie kolumnykompozytowe. Całość wspiera się na rozbudowanym cokole. Po bokach niszy znajdują się dwie figury płaskorzeźbne. Kompozycję wieńczy rodzaj tempietto, ujęte po bokach wolutami. Dekoracja rzeźbiarska opiera się na elementach arabeski, groteski, maszkaronów, główek anielskich, lwich pysków, kiści owoców, liści akantu, rollwerków, wolich oczek, astragali, rautów, kaboszonów, konsolek, oraz wici roślinnej, oplatającej kolumny. Ponadto na cokole znajdują się tablica inskrypcyjna z czarnego marmuru ze złoconymi literami.
Przy ścianie północnej znajduje się okno, natomiast przy południowej otwór wyjściowy. Elementy te, jak nagrobek, pochodzą od tego samego autora. Zdobione są również tym samym sposobem dekoracyjnym. Nie zachował się jednak renesansowy ołtarz, który obecnie zastępuje wykonany w pracowni Piotra Bazzantiego w 1904 roku. W tejże pracowni wykonano także figurę Serce Pana Jezusa, będącą częścią ołtarza. Wśród epitafiów znajduje się płyta marmurowa (pod oknem) Mikołaja Zebrzydowskiego z 1620 roku oraz tablica pamiątkowa Cezarego Hallera, poległego w 1919 roku w walkach o Śląsk, dłuta Konstantego Laszczki.
[edytuj] Bibliografia
- Kuczman Kazimierz: Wzgórze Wawelskie. Przewodnik. Wydanie 2. Kraków 1988
- Rożek Michał: Krakowska katedra na Wawelu. Przewodnik dla zwiedzających. Wydanie 3. Kraków 1989
- Rożek Michał: Złoty Wiek. Szkice o sztuce renesansowej. Wydanie 1. Kraków 1991 ISBN 83-03-03265-8