Аҧсуа бызшәа
Obszar	Gruzja (Abchazja), Turcja
Liczba mówiących	ok. 100 tys.
Ranking	(poza pierwszą 100.)
Klasyfikacja genetyczna	Języki kaukaskie  Północno-zachodnie   Język abchaski
Pismo	zmodyfikowana cyrylica
Status oficjalny
Język urzędowy	Abchazja
Kody języka
ISO 639-1	ab
ISO 639-2	abk
SIL	ABK
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Abchaska wersja językowa (ab) Wikipedii

Ten artykuł wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Aby uczynić go weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Język abchaski (abch. аҧсуа бызшәа) należy do rodziny języków kaukaskich. Jest to język aglutynacyjny i polisynetyczny, używany w Abchazji (ok. 100 tys. osób) oraz w północno-wschodniej Turcji (ocenia się, iż liczba osób pochodzenia abchaskiego w Turcji może wynosić nawet 500 tys. osób^{[potrzebne źródło]}, choć większość z nich język zna raczej biernie, na co dzień posługując się głównie tureckim).

Abchaski jest blisko spokrewniony z językiem abazyńskim. Wyróżnia się dialekty: abżujski (legł u podstawy języka literackiego), bzybski oraz sadzki (w Turcji).

Język abchaski jest niezwykle interesujący ze względu na to, iż jest to język skrajnie spółgłoskowy. Niektóre gramatyki podają, iż w języku tym występują zaledwie dwie samogłoski: otwarta samogłoska a oraz zamknięta samogłoska ǝ^[1]. W zależności od pozycji w wyrazie obydwie te samogłoski mogą być wymawiane jako zbliżone do e, i, o lub u, jednak różnica między tymi dźwiękami nie jest relewantna i nie odgrywa większej roli dla rozumienia wyrazów. Czasem jednak, po uwzględnieniu wszystkich tych dźwięków podaje się liczbę 6 samogłosek. Z kolei liczba spółgłosek w dialekcie abżujskim, który stał się podstawą języka literackiego, wynosi 58, zaś w dialekcie bzybskim - 67. Dla porównania: w języku polskim mamy 8 samogłosek i 36 spółgłosek, co i tak - jeśli porównamy z innymi językami słowiańskimi - jest dużą liczbą.

Ze względu na sytuację polityczną Abchazji, język abchaski ma dziś stosunkowo wysoki prestiż i jest jednym z lepiej rozwiniętych "małych" języków Kaukazu. Jest to, wraz z językiem rosyjskim, oficjalny język samozwańczej Republiki Abchazji. Język ten używany jest w prasie, radiu i telewizji, powstaje w nim literatura piękna oraz dzieła naukowe. Ze względu na dzieje tego języka, dużo jest w nim pożyczek tureckich, gruzińskich oraz najnowszych - rosyjskich.

[edytuj] Alfabet abchaski

Pierwsze świadectwa języka abchaskiego zostały utrwalone w XIV w. przez podróżującego przez te tereny Ewliję Czelebiego. Pierwsze próby zapisywania tego języka podjęto w XIX w., po przyłączeniu Abchazji do Rosji. Pierwszy abchaski alfabet opracował w 1862 r. rosyjski kaukazolog Piotr Uslar. Wkrótce potem, w 1865 r. ukazał się pierwszy abchaski elementarz. Opracowany przez Uslara alfabet był oparty na cyrylicy i składał się z 37 liter. W 1905 r. alfabet ów poszerzono dodając kilka nowych liter, przez co alfabet liczył już wówczas 55 znaków.
W późniejszym okresie znany rosyjski lingwista-poliglota i kaukazolog Mikołaj Marr opracował dla języka abchaskiego nowy, oparty na łacince alfabet złożony z 75 liter. Alfabet ten był w oficjalnym użyciu tylko dwa lata 1926 - 1928, do czasu opracowania nowego alfabetu, również opartego na łacince.
W 1937 r. wprowadzono nowy alfabet, oparty tym razem na piśmie gruzińskim, jednak dążenia Abchazów do odróżnienia i uniezależnienia się od Gruzinów doprowadziły do kolejnej zmiany: w 1954 r. na powrót wprowadzono alfabet oparty na grażdance. Taki obowiązuje do dzisiaj, choć dyskutuje się także nad ewentualnym wprowadzeniem alfabetu opartego na łacince.^{[potrzebne źródło]}

Współczesny alfabet

Litera	Transliteracja	IPA
А а	a	/a/; /aː/ (< */ʕa, aʕ/)
Б б	b	/b/
В в	v	/v/
Г г	g	/ɡ/
Гь гь	g'	/ɡʲ/
Гә гә	g°	/ɡʷ/
Ҕ ҕ	ġ	/ɣ ~ ʁ/
Ҕь ҕь	ġ'	/ɣʲ ~ ʁʲ/
Ҕә ҕә	ġ°	/ɣʷ ~ ʁʷ/
Д д	d	/d/
Дә дә	d°	/dʷ/ [d͡b]
Е е	e	/ɛ/
Ж ж	ž	/ʐ/
Жь жь	ž'	/ʒ/
Жә жә	ž°	/ʒʷ/
З з	z	/z/
(Ҙ ҙ)		/ʑ/
Ӡ ӡ	ʒ	/d͡z/
Ӡә ӡә	ʒ°	/d͡ʑʷ/
(Ӡ’ ӡ’)		/d͡ʑ/
И и	i	/j, jɨ, ɨj/ [j, jə, iː]
К к	k	/kʼ/
Кь кь	k'	/kʼʲ/
Кә кә	k°	/kʼʷ/
Қ қ	k̢	/kʰ/
Қь қь	k̢'	/kʲʰ/
Қә қә	k̢°	/kʷʰ/
Ҟ ҟ	k̄	/qʼ/
Ҟь ҟь	k̄'	/qʼʲ/
Ҟә ҟә	k̄°	/qʼʷ/
Л л	l	/l/
М м	m	/m/
Н н	n	/n/
О о	o	/wa, aw/ [o]
П п	p	/pʼ/
Ҧ ҧ	ṗ	/pʰ/
Р р	r	/r/
С с	s	/s/
(Ҫ ҫ)		/ɕ/
Т т	t	/tʼ/
Тә тә	t°	/tʼʷ/ [tʼ͡pʼ]
Ҭ ҭ	t̢	/tʰ/
Ҭә ҭә	t̢°	/tʷʰ/ [t͡pʰ]
У у	u	/w, wɨ, ɨw/ [w, wə, uː]
Ф ф	f	/f/
Х х	x	/x ~ χ/
Хь хь	x'	/xʲ ~ χʲ/
Хә хә	x°	/xʷ ~ χʷ/
(Х’ х’)		/χ ~ χˁ/
Ҳ ҳ	x̢	/ħ/
Ҳә ҳә	x̢°	/ħʷ/
Ц ц	c	/t͡sʰ/
Цә цә	c°	/t͡ɕʷʰ/
(Ц’ ц’)		/t͡ɕʰ/
Ҵ ҵ	c̄	/t͡sʼ/
Ҵә ҵә	c̄°	/t͡ɕʼʷ/
(Ҵ’ ҵ’)		/t͡ɕʼ/
Ч ч	č	/t͡ʃʰ/
Ҷ ҷ	č̢	/t͡ʃʼ/
Ҽ ҽ	ċ	/t͡ʂʰ/
Ҿ ҿ	ċ̨	/t͡ʂʼ/
Ш ш	š	/ʂ/
Шь шь	š'	/ʃ/
Шә шә	š°	/ʃʷ/
Ы ы	y	/ɨ/
Ҩ ҩ	o̩	/ɥ ~ ɥˁ/ (< */ʕʷ/)
Џ џ	ǰ	/d͡ʐ/
Џь џь	ǰ'	/d͡ʒ/

Przypisy

[edytuj] Zobacz też

• Krótki samouczek języka abchaskiego (rosyjskojęzyczny)
• Lingwistyczny opis języka abchaskiego
• Samouczek języka abchaskiego Аҧсны (po angielsku)

p • d • e Języki kaukaskie Języki abchasko-adygijskie abazyński • abchaski • adygejski • kabardyjski • ubychski Języki kartwelskie gruziński • judeo-gruziński • megrelski • swański • lazyjski