Islandia
| Lýðveldið Ísland Republika Islandii |
|||||
|
|||||
| Hymn: Lofsöngur (Hymn pochwalny) |
|||||
 |
|||||
| Język urzędowy | islandzki | ||||
| Stolica | Reykjavík | ||||
| Ustrój polityczny | demokracja | ||||
| Typ państwa | demokracja parlamentarna | ||||
| Głowa państwa | prezydent Ólafur Ragnar Grímsson |
||||
| Szef rządu | premier Geir Haarde | ||||
| Powierzchnia • całkowita • wody śródlądowe |
107. na świecie 103 125 km² 2,7% |
||||
| Liczba ludności (2008) • całkowita • gęstość zaludnienia |
177. na świecie 319 756[1]▲ 3,1 osób/km² |
||||
| PKB (2008) • całkowite • na osobę |
20,228 mld USD▲ 64 547 USD▲ |
||||
| Jednostka monetarna | korona islandzka (ISK) | ||||
| Niepodległość | od Danii 1 grudnia 1918 (pozostała w unii) 17 czerwca 1944 (ogłoszenie republiki) |
||||
| Religia dominująca | luteranizm | ||||
| Strefa czasowa | UTC ±0 | ||||
| Kod ISO 3166 | IS | ||||
| Domena internetowa | .is | ||||
| Kod samochodowy | IS | ||||
| Kod telefoniczny | +354 | ||||
 |
|||||
Islandia, Republika Islandii (Ísland, Lýðveldið Ísland) – państwo położone w Europie Północnej, na wyspie o tej samej nazwie i kilku mniejszych wyspach m.in. archipelag Vestmannaeyjar w północnej części Oceanu Atlantyckiego. Islandia jest jednym z krajów nordyckich.
Spis treści |
[edytuj] Ustrój polityczny
Zobacz więcej w osobnym artykule: Ustrój polityczny Islandii.Islandia jest krajem demokratycznym o parlamentarno-gabinetowym systemie rządów. 63 członków parlamentu - zwanego Althingiem (isl. Alþingi) - wybieranych jest w bezpośrednich wyborach co cztery lata. Szefem rządu jest, wyznaczany przez prezydenta, premier, który wraz z resztą gabinetu stanowi władzę wykonawczą. Wybory prezydenckie odbywają się co cztery lata.
Zobacz: prezydenci Islandii, premierzy Islandii, władcy Islandii, partie polityczne Islandii.
[edytuj] Podział administracyjny
Zobacz więcej w osobnym artykule: Podział administracyjny Islandii.Islandia podzielona jest na 23 regiony, regiony administracyjne (isl. sýsla, l.mn. sýslur) oraz 14 niezależnych miast, czyli kaupstaður (l.mn. kaupstaðir). Na poziomie lokalnym wyróżnia się 104 gminy (hreppur), które zajmują się oświatą, transportem i zagospodarowaniem przestrzeni.
Islandia jest też podzielona na 8 okręgów sądowych, które są zgrupowaniami sýslur. Do 2003 były one także podstawą wydzielenia okręgów wyborczych. Obecnie jest tylko 6 okręgów wyborczych, a ich zasięg i liczba mandatów bardziej odpowiada liczbie ludności na danym obszarze.
[edytuj] Demografia
Zobacz więcej w osobnym artykule: Demografia Islandii.Odizolowanie wyspy od reszty kontynentu ograniczyło imigrację. Stąd też dopływ nowego materiału genetycznego był ograniczony przez wieki. Dzięki bogatej tradycji ustnej i pisanej wiele z rodzin może wskazać swoich przodków na wiele pokoleń wstecz. Wszystko to sprawia, że współcześni Islandczycy są przedmiotem wielu badań genetycznych.
Kulturowo Islandczycy należą do Skandynawów - posługują się językiem islandzkim, jednym z języków skandynawskich. Główną religią kraju jest luteranizm (89,4% mieszkańców deklaruje się jako luteranie), który jest religią państwową Islandii.
[edytuj] Geografia
Zobacz więcej w osobnych artykułach: Geografia Islandii, Przyroda Islandii, Miasta Islandii, Islandologia.Pod względem geologicznym Islandia jest najmłodszym obszarem kontynentu europejskiego. Położona na "gorącym punkcie" Grzbietu Śródatlantyckiego, posiada wiele, w tym czynnych, wulkanów, m.in. Heklę, Katlę, Askję, Grimsvötn, Hvannadalshnúkur (najwyższy szczyt kraju). O aktywności wulkanicznej świadczą także liczne gorące źródła oraz gejzery (samo słowo jest pochodzenia islandzkiego). Kraj w dużym stopniu wykorzystuje tanią energię geotermalną do ogrzewania mieszkań.
Zgodnie z nazwą, Islandia to także "kraj lodu" - około 11 proc. powierzchni tego wyżynno-górzystego kraju zajmują lodowce. Największe z nich to: Vatnajökull - 8300 km², Langjökull - 953 km², Hofsjökull - 925 km², Mýrdalsjökull - 596 km² oraz Drangajökull - 160 km².
Linia brzegowa wyspy jest dobrze rozwinięta. W licznych zatokach i fiordach ulokowały się mniejsze lub większe osady. Głównym miastem państwa jest jego stolica Reykjavík, gdzie mieszka 119,1 tys. mieszk., czyli blisko 2/5 ludności kraju. Natomiast w całym regionie stołecznym mieszka 3/5 ludności kraju. Pozostałe większe miasta to: Kópavogur¹ (30 tys.), Hafnarfjörður¹ (25,3 tys.), Akureyri (17,3 tys.), Keflavík (14 tys.), Garðabær¹ (10 tys.), Mosfellsbær¹ (8,4 tys.), Akranes (6,5 tys.), Selfoss (6,3 tys.), Seltjarnarnes¹ (4,7 tys.) i Heimaey (4,4 tys.). Główny międzynarodowy port lotniczy położony jest w Keflavíku natomiast dwa mniejsze, obsługujące również loty międzynarodowe, to Akureyri oraz Egilsstaðir. Lotnisko w Reykjavíku obsługuje właściwie tylko loty krajowe (nie licząc lotów na pobliską Grenlandię).
(1) - wchodzi w skład regionu stołecznego
[edytuj] Odległość do najbliższych państw i wysp
- Grenlandia: 287 km
- Wyspy Owcze: 420 km
- Jan Mayen: 550 km
- Wielka Brytania: 798 km
- Norwegia: 970 km
- Irlandia: 1480 km[potrzebne źródło]
[edytuj] Historia
Zobacz więcej w osobnym artykule: Historia Islandii.Islandia należy do najpóźniej zasiedlonych obszarów Europy. Pierwsi osadnicy pojawili się w roku 874. Byli to norwescy wikingowie oraz celtyccy (szkoccy i iryjscy) osadnicy. W roku 930 zebrali się oni po raz pierwszy na zgromadzeniu ogólnym, zwanym Althingiem.
Można jednak spotkać się z opinią, iż ówczesny Althing nie był parlamentem, przez parlament rozumiemy bowiem instytucję demokracji pośredniej, czyli przedstawicielskiej, tymczasem Althing w średniowieczu był dorocznym zgromadzeniem wszystkich wolnych mieszkańców Islandii - a więc formą demokracji bezpośredniej, zbliżonej swym charakterem do wieców, powszechnych zarówno wśród plemion germańskich, jak i słowiańskich. Tym samym nie ma podstaw historycznych do odbierania parlamentowi angielskiemu prawa pierwszeństwa.
Na Islandii powszechne było piśmiennictwo, kolekcję starych rękopisów zawiera Saganet.
Islandia pozostała niezależna przez 300 lat, by w XIII wieku popaść w zależność norweską, a potem duńską. Pewną autonomię uzyskała w roku 1874. W 1918 odzyskała niepodległość, z królem duńskim jako tytularną głową państwa. Islandia ogłosiła się republiką w 1944.
[edytuj] Gospodarka
Zobacz więcej w osobnym artykule: Energia geotermalna na Islandii.Według "The World Competitiveness Scoreboard 2005" najbardziej konkurencyjna gospodarka w Europie, oraz czwarta na świecie (w roku 2004 piąta na świecie). Podatki stanowią 42% PKB Islandii. W 2007 roku Islandia zajęła pierwsze miejsce na świecie pod względem HDI.
Zatrudnienie w 2001 wynosiło 162,7 tys. osób, z czego:
- rolnictwo i rybołówstwo - 7,8%,
- przemysł - 22,6%
- usługi - 69% (duży udział turystyki).
Zatrudnienie w 2005 wynosiło 165,6 tys. osób, z czego:
- rolnictwo i rybołówstwo - 6,5%
- przemysł - 21,7%
- usługi - 71,8%
Podstawą gospodarki Islandii jest rybołówstwo. Islandzka flota rybacka liczy 1752 statków o łącznym tonażu 181 531 BRT. Ogółem roczny połów ryb wynosi 1.322,9 tys. ton. W ostatnich latach zubożenie zasobów rybnych spowodowało konieczność wprowadzenia zakazów i ograniczeń, coraz bardziej popularne stały się farmy rybne. W połowach morskich Islandii głównie łowi są ryby: błękitek, śledź, gromadnik i dorsz.
Produkty rybne w 2004 roku stanowiły 40% wyprodukowanych towarów i w 2006 roku eksportowano 661,2tys. ton ryb (głównie ryby mrożone).
Przemysł w Islandii jest stosunkowo młodą dziedziną gospodarki. Większe zakłady powstawały w XX w. Głównie są to zakłady przemysłu spożywczego związanego z surowcami na bazie rolnictwa i rybołówstwa na bazie rolnictwa także powstał przemysł lekki i zakłady przerobu skór. Znajduje się sporo niewielkich fabryk sprzęt elektryczny, artykuły gospodarstwa domowego, wyroby ceramiczne, toaletowe, produkty spożywcze i cukiernicze, a także inne towary powszechnego użytku. Znacznie rozwinięty jest przemysł poligraficzny.
Do dużych zakładów, reprezentujących nowe gałęzie przemysłu należy zaliczyć cementownię w Akranes, fabrykę nawozów sztucznych w Hafnarfjordhur, huty aluminium: Straumsvik pod Hafnarfjordhur oraz budowaną w Reydarfjordhur. Działające od 1966 r. nad jeziorem Myvatn zakłady przerobu diatomitu, kończą swą produkcję.
Poza tym głównymi zasobami Islandii są energia wodna, energia geotermiczna, aluminium i diatomity. W szklarniach ogrzewanych energią geotermiczną uprawiane są warzywa i kwiaty, a nawet banany.
W 2007 roku parlament islandzki przyjął plan pierwszej w świecie całkowitej rezygnacji z paliw kopalnych. Głównym źródłem energii wykorzystywanym powszechnie ma być wodór. Program ten przewiduje również wykorzystanie na szeroką skalę samochodów i autobusów napędzanych energią elektryczną pochodząca z wodorowych ogniw paliwowych. Szacuje się, że realizacja planu zajmie 30-40 lat.
[edytuj] Kryzys finansowy
 |
Ten artykuł dotyczy niedawnego lub trwającego wydarzenia. Informacje w nim zamieszczone mogą się zmienić. |
W 2008 w wyniku światowego kryzysu finansowego islandzki system bankowy będący zarazem najlepiej rozwiniętą z gałęzi islandzkiej gospodarki załamał się. Islandzki kryzys finansowy 2008 jest ogromnym problemem Islandii będąc efektem koniunktury na rynkach światowych i systemu bankowego w kontekście światowego kryzysu ekonomicznego w roku 2008. Trzy z największych Islandzkich banków są dotknięte kryzysem i kontrolę nad nimi przejął rząd. Pierwszy z nich Glitur został znacjonalizowany pod koniec września. Po niedługim czasie kontrola nad Landsbank została przekazana Fjármálaeftirlitið (Islandzki urząd nadzoru finansowego). Następnie ten sam organ przejął największy bank Islandii Kaupthing Bank. Efekty tych zdarzeń były odczuwalne w Wielkiej Brytanii kiedy klienci upadającego Icesave (banku będącego własnością Landsbanki) 7 października nie byli w stanie wypłacić z oddziałów swoich oszczędności. Ponad 95 lokalnych samorządów na terenie całego Zjednoczonego Królestwa do czasu Islandzkiego Kryzysu Bankowego 2008 zgromadziło na kontach islandzkich banków ponad bln GBP. Istnieje obawa że te niezabezpieczone fundusze do których nie ma dostępu znikną. Lista innych brytyjskich organizacji o których się mówi, że dużo zainwestowały obejmuje także służbę policyjną i uniwersytety. Jak twierdzi Associated Press "Islandia stoi na krawędzi pierwszego narodowego bankructwa w czasie ogólnoświatowego kryzysu". Mówi się że Islandię ogarnął najgłębszy od lat kryzys gospodarczy. Od września 2007 do września 2008 kurs islandzkiej waluty narodowej spadł o ponad 70 proc. Do walki o utrzymanie wartości waluty rzucono większość środków finansowych. Zdaniem ekspertów środków publicznych nie wystarczy na ustabilizowanie zagrożonego sektora bankowego, nad którym rząd przejął pełną kontrolę . Premier Geir Haarde w emocjonalnym orędziu telewizyjnym zapowiedział, że rząd gwarantuje wypłatę środków z rachunków bankowych do wysokości 2,5 mln ISK. Wg rządu oszczędnościom nic nie zagraża, jednak transakcje walutowe zostały wstrzymane. Ceny w sklepach zmieniają się niemal codziennie, aby nadążyć za inflacją która stale rośnie. Jeżeli sytuacja się nie zmieni, za kilka tygodni mogą być problemy ze sprzedażą paliwa oraz produktów sprowadzanych zza granicy.
Islandzkie media podały za rosyjskim ambasadorem w Reykjaviku informację, jakoby Rosja udzieliła Islandii kredytu w wysokości 4 miliardów EURO z terminem spłaty na cztery lata, jednak niedługo potem okazało się to nieprawdą. Islandia prawdopodobnie pożyczy 6 mld dolarów od konsorcjum w skład którego wejdą Międzynarodowy Fundusz Walutowy, kraje skandynawskie, Wielka Brytania, Holandia i Polska. Udział Polski ma wynieść 200 mln dolarów [2].
[edytuj] Wykorzystanie gruntów
| Rodzaj | Powierzchnia (tys km²) | Procent całości (%) |
|---|---|---|
| tereny uprawne | 1 | 1 |
| pastwiska | 20 | 19,5 |
| lodowce | 12 | 11,5 |
| jeziora | 3 | 3 |
| lawa | 11 | 10,5 |
| piaski | 4 | 4 |
| nieużytki | 52 | 50,5 |
[edytuj] Kultura
Zobacz więcej w osobnych artykułach: kultura Islandii, literatura islandzka, islandzkie nazwiska.Najbardziej znani islandzcy twórcy to piosenkarka Björk, zespół alternatywny Sigur Rós, pisarz, laureat Nagrody Nobla w 1955 Halldór Laxness oraz reżyser filmowy Fridrik Thor Fridriksson.
[edytuj] Turystyka
Zobacz więcej w osobnym artykule: Turystyka Islandii.Około 69% pracujących na Islandii jest zatrudnionych w usługach, głównie turystycznych. Ilość turystów odwiedzających wyspę wynosi ok. 300 000 rocznie. Liczba turystów jest ograniczana[potrzebne źródło], aby nie zniszczyć naturalnego piękna kraju, objętego ochroną poprzez utworzenie Parku Narodowego Vatnajökull.
[edytuj] Związki z Polską
Zobacz więcej w osobnym artykule: Polonia w Islandii.W języku polskim powstała jedna z najstarszych książek o Islandii, wydana w 1638 roku w Lesznie książka Daniela Vettera pod tytułem Islandia álbo Krotkie opisanie Wyspy Islandiy. Stanisław J. Bartoszek, jest autorem cenionego na całym świecie, tłumaczonego na kilka języków podręcznika do nauki języka islandzkiego. W Polsce ukazał się również jego słownik polsko-islandzki.
Bardzo prominentną postacią w dziejach kultury muzycznej na Islandii był polski dyrygent, Bohdan Wodiczko.
Na Islandii dobrą opinią cieszą się polscy trenerzy sportowi, a na wyspie pracowali, m.in. Bogdan Kowalczyk (piłka ręczna), który prowadził kadrę narodową; Andrzej Strejlau, Rafał Ulatowski (piłka nożna).
Polacy są też największą na wyspie mniejszością narodową. Szacowana liczba Polaków waha się od 7 do 12 tys. osób. Pracują głównie w rybołówstwie i przetwórstwie rybnym. Za to sztandarowym produktem polskim, oferowanym na Islandii są wafle Prince Polo, znane tam pod nazwą Prins Póló, które są najpopularniejszym rodzajem słodyczy na całej wyspie.
W Polsce od 1959 roku istnieje Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Islandzkiej. Podobna organizacja istnieje też na Islandii. Jest to Stowarzyszenie Polonii Islandzkiej, którym od wielu lat kierują Witold Bogdański i Stanisław Bartoszek.
Od maja 2008 działa Konsulat Generalny RP w Reykjaviku, utworzony przez konsula Michała Sikorskiego, aktualnie kierowany przez panią konsul Danutę Szostak.
 |
Ta sekcja może zawierać listę informacji trywialnych, plotkarskich i tym samym niepotrzebnych w artykule encyklopedycznym. Staraj się integrować ciekawostki z główną treścią artykułu. Jeśli "nie pasują" do treści – to czy na pewno są w artykule potrzebne? Po oczyszczeniu tej sekcji możesz usunąć szablon. Potrzebę wpisania ciekawostek możesz omówić w dyskusji artykułu. |
[edytuj] Ciekawostki
- Na Islandii żyje dwa razy więcej owiec niż ludzi
- Latem na Islandii dzień trwa prawie 24 godziny
- Islandczycy ogrzewają domy (86%) i baseny (prawie 100%) wodą geotermalną
- Na Islandii (terytorialnie 1/3 Polski) jest aż ok. 60 lotnisk
- Islandia nie posiada własnej armii, choć należy do NATO
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
- ↑ Dane na 1 grudnia 2008 za: Statistics Iceland (en). [dostęp 1 styczeń 2009].
- ↑ http://www.money.pl/gospodarka/wiadomosci/artykul/polska;pozyczy;islandii;200;mln;dolarow,157,0,383901.html
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Strona Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Islandzkiej
- Polska strona o Islandii
- (en) IcelandReview - anglojęzyczny portal z wiadomościami z Islandii
|
|||||||||||||
|
||||||||||||||||
|
|||||||
|
||||||||
|
||||||||||
|
|||||||
|
||||||||||||||||
