Informatyka prawnicza
Informatyka prawnicza – dziedzina nauki, której głównym przedmiotem badań są procesy gromadzenia, systematyzowania, przetwarzania (w tym aktualizowania) i wyszukiwania informacji o prawie przy pomocy komputera.
[edytuj] Historia informatyki prawniczej w Polsce
Pojawienie się w latach 50. XX wieku komputerów stworzyło możliwość gromadzenia, systematyzowania, przetwarzania i wyszukiwania informacji prawnej na niespotykaną do tej pory skalę. Dlatego już w latach 60. XX w. rozpoczęto prowadzenie badań naukowych na ten temat. Wtedy też pojawiło się określenie "informatyka prawnicza". W Polsce określenie to po raz pierwszy zostało użyte przez Jerzego Wróblewskiego w 1970 w referacie zatytułowanym "Informatyka prawnicza - możliwości zastosowania cybernetyki" (rok później referat ten został opublikowany w Państwie i Prawie nr 3-4). Dyscypliną pokrewną, a zarazem nieco starszą od informatyki prawniczej, jest cybernetyka prawnicza.
Prekursorem i propagatorem obu tych dziedzin nauki był profesor Franciszek Studnicki, który w 1974 opublikował pierwszy w Polsce skrypt (poradnik) dotyczący systemów wyszukiwawczych w zakresie prawa, a w 1978 – podręcznik akademicki na ten temat.
Informatyka prawnicza przeżywała dynamiczny rozwój w drugiej połowie lat 70. i pierwszej połowie lat 80. XX wieku. Wynikało to przede wszystkim z tego, że wielu przedstawicieli teorii prawa było zaangażowanych w prace teoretyczno-projektowe związane z tworzeniem pierwszego w Polsce systemu informacji prawnej – Centralnego Zautomatyzowanego Rejestru Aktów Normatywnych, które rozpoczęto w ośrodku informatycznym Biblioteki Sejmowej w 1974. Dzięki temu w omawianym okresie pojawiło się kilka podręczników (poza podręcznikiem Franciszka Studnickiego w tym czasie ukazały się również podręczniki Andrzeja Mrózka, Jerzego Kurcyusza, Henryka Rota i Elżbiety Kolasińskiej oraz Małgorzaty Król, Zbigniewa Wojnickiego, Jerzego Wróblewskiego i Marka Zirk-Sadowskiego), zbiorów artykułów oraz materiałów z konferencji.
W latach 90. zainteresowanie informatyką prawniczą spadło. Z ważniejszych prac z tego okresu warto wspomnieć przede wszystkim opracowanie przekrojowe Diany Pietruch-Reizes dotyczące rozwoju środków przekazu informacji o prawie z 1991 oraz podręcznik Jacka Petzela z 1999. W tym jednak okresie znaczący rozwój następował w zakresie praktycznych zastosowań informatyki prawniczej, zaczęły bowiem powstawać systemy informacji prawnej. W związku z tym, że prawo polskie ulegało w tym okresie ogromnym przeobrażeniom, systemy te zaczęły odgrywać rolę podstawowego narzędzia w codziennej pracy prawników. To z kolei spowodowało, że pojawiła się potrzeba prowadzenia badań naukowych analizujących wpływ systemów informacji prawnej na proces przepływu informacji o prawie. Przykładem takiego nowego podejścia do zadań informatyki prawniczej jest podręcznik Wojciecha Wiewiórowskiego i Grzegorza Wierczyńskiego, którego pierwsze wydanie ukazało się w 2006.
Zakres badań, którymi zajmuje się informatyka prawnicza stopniowo ewoluował. Początkowo do informatyki prawniczej zaliczano badanie:
- procesów gromadzenia, systematyzowania, przetwarzania i wyszukiwania informacji o prawie za pomocą komputerów,
- tworzenia i funkcjonowania baz z informacją faktograficzną przydatną w procesie tworzenia prawa,
- tworzenia i funkcjonowania programów automatycznego rozstrzygania,
- przepisów związanych z tymi procesami, takich jak przepisy o ochronie danych osobowych, ochronie programów komputerowych itp.
Znaczące prace naukowe z informatyki prawniczej dotyczą głównie pierwszej grupy zagadnień i skupiają się na procesach przepływu informacji o prawie. W procesach tych szczególną rolę odgrywają obecnie systemy informacji prawnej i to na nich skupia się informatyka prawnicza. Badania teoretyczne nad drugą i trzecią grupą zagadnień nie wyszły poza wstępną fazę, natomiast badania z czwartej grupy przekształciły się w odrębną dziedzinę, zwaną niekiedy "prawem nowoczesnych technologii" lub "prawem komputerowym".
Na początku lat 90. XX w. Diana Pietruch-Reizes postulowała rozszerzenie badań nad przepływem informacji o prawie. Miała do tego służyć nowa dziedzina nauki – informologia prawa. O ile zaproponowana nazwa jak do tej pory nie zyskała szerszego uznania, o tyle sama idea objęcia jednolitymi badaniami całości procesów przepływu informacji o prawie jest uznawana za słuszną. Dlatego też w zakresie zainteresowań informatyki prawniczej pojawiły się badania nad informacyjnym (komunikacyjnym) aspektem zasad redagowania i ogłaszania aktów prawnych.
[edytuj] Literatura przedmiotu
- Jerzy Kurcyusz, Wprowadzenie do nauki o informacji i informatyce prawniczej. Skrypt, Katowice 1979
- Andrzej Mrózek, Problemy informatyki prawniczej, Toruń 1977
- Jacek Petzel, Informatyka prawnicza. Zagadnienia teorii i praktyki, Warszawa 1999
- Diana Pietruch–Reizes, Rozwój środków przekazu informacji o prawie, Katowice 1991
- Prawne problemy systemów informatycznych. Materiały z konferencji, Warszawa 26–28 października 1978, Warszawa 1978
- Henryk Rot, Elżbieta Kolasińska, Podstawy cybernetyki i informatyki prawniczej, Wrocław 1983
- Franciszek Studnicki, Przepływ wiadomości o normach prawa, Zeszyty Naukowe UJ Prace Prawnicze 1965, z. 32
- Franciszek Studnicki, Cybernetyka i prawo, Warszawa 1969
- Franciszek Studnicki, Wstęp do informatyki prawniczej. Automatyczne systemy wyszukiwawcze. Poradnik zawodowy, Lublin 1974
- Franciszek Studnicki, Wprowadzenie do informatyki prawniczej. Zautomatyzowane wyszukiwanie informacji prawniczej, Warszawa 1978
- Franciszek Studnicki, Jarosław Fall, Andrzej Łachwa, Ewa Stabrawa, Odesłania w tekstach prawnych. Ku metodom ich zautomatyzowanej interpretacji, Kraków 1990, Zeszyty Naukowe UJ Prace Prawnicze 1990, z. 136
- Andrzej Szewc (red.), Informacja naukowo–techniczna a prawo, Katowice 1984
- Wojciech Wiewiórowski, Grzegorz Wierczyński, Informatyka prawnicza. Technologia informacyjna dla prawników i administracji publicznej, Wyd. II, Warszawa 2008
- Jerzy Wróblewski (red.), Wstęp do informatyki prawniczej, Warszawa 1985
- Sylwester Zawadzki (red.), Studia z informatyki prawniczej, Warszawa 1978