Namiestnicy carscy w Królestwie Polskim. Urząd namiestnika w Królestwie Polskim utworzony został na mocy Konstytucji Królestwa Polskiego z 27 listopada 1815 roku. W świetle tego dokumentu był on oficjalnym przedstawicielem króla polskiego (czyli cesarza Rosji) w Warszawie. Mógł być mianowany spośród nobliwych obywateli Cesarstwa Rosyjskiego i Królestwa Polskiego, jednakże z wyjątkiem osób naturalizowanych.

Pozycję ustrojową namiestnika w Królestwie określał ściślej III Rozdział konstytucji ("O namiestniku i o Radzie Stanu"). Kierował on całością spraw publicznych w kraju, pod nieobecność monarchy prezydował Radzie Stanu. Był również członkiem i kierownikiem Rady Administracyjnej. Zachowywał prawo weta wobec jej decyzji, jego własne postanowienia (z wyjątkiem owego weta) musiały jednak być kontrasygnowane przez właściwego ministra.

Namiestnik posiadał liczne - pośrednie - uprawnienia kreacyjne, przedstawiał carowi po dwóch kandydatów do nominacji na stanowiska: arcybiskupa, biskupa, senatora, ministra, sędziego trybunału najwyższego, radcy stanu i referendarza (art. 69)

Kompetencji namiestnika nie podlegały sprawy finansowe i budżetowe, spod jego jurysdykcji wyłączono również wojsko i politykę zagraniczną Królestwa, która konstytucyjnie była tożsama z polityką Cesarstwa.

Prawo łaski i nadawania szlachectwa posiadał wyłącznie król.

Pod trwałą nieobecność namiestnika (śmierć, zrzeczenie się urzędu) władzę w Królestwie sprawował mianowany na tę okoliczność prezes Rady Administracyjnej. Podczas powstania listopadowego prezes Rady Administracyjnej został przemianowany na prezesa Rządu Tymczasowego, a potem Rządu Narodowego.

Urzędu namiestnika w Królestwie Polskim (podobnie jak samego Królestwa) nigdy formalnie nie zniesiono, choć późniejszych carskich wysłanników w Warszawie nazywano potocznie generał-gubernatorami (od 1874 r.). W języku prawnym nadal używano jednak określenia namiestnik.

Generał-gubernator warszawski był dowódcą rosyjskich wojsk Warszawskiego Okręgu Wojskowego, który obejmował wszystkie gubernie Królestwa Polskiego, z wyjątkiem guberni suwalskiej, a także sąsiadujące z Królestwem powiaty guberni grodzieńskiej i wołyńskiej. Był bezpośrednio odpowiedzialny przed carem. Miał wyjątkowo rozległe kompetencje, mógł karać śmiercią mieszkańców Kongresówki bez procesu sądowego. Mógł wydawać tzw. postanowienia obowiązujące z mocą ustaw, które mogły zawieszać obowiązywanie niektórych praw.

[edytuj] Namiestnicy Królestwa Polskiego

• Wasyl Łanskoj (27 czerwca – 1 grudnia 1815)
  
• Józef Zajączek (25 grudnia 1815 – 28 lipca 1826)
  
• vacat (29 lipca 1826 – wrzesień 1830, uprawnienia namiestnika przekazane Radzie Administracyjnej, pod przewodnictwem Walentego Sobolewskiego)
  
• Iwan Dybicz (2 lutego 1831 – 10 czerwca 1831 jako gubernator województw zajętych)
  
• Iwan Paskiewicz (3 czerwca 1831 – 20 stycznia 1856)
  
• Wincenty Krasiński (w l.1855-1856), po śmierci Iwana Paskiewicza pełnił czasowo obowiązki Namiestnika.
• Michaił Gorczakow (od 1855 do 3 maja 1861)
  
• Nikołaj Suchozanet (1861)
  
• Karol Lambert (1861)
  
• Aleksandr Lüders (od listopada 1861 do czerwca 1862)
  
• Konstanty Mikołajewicz Romanow (od czerwca 1862 do 31 października 1863)
  
• Fiodor Berg (1863-74)
  

[edytuj] Namiestnicy Królestwa Polskiego, zwani nieformalnie Generał-Gubernatorami Warszawskimi

• Paweł Kotzebue (1874-80)
  
• Piotr Albedyński (1880-83)
  
• Josif Hurko (1883-94)
  
• Paweł Szuwałow (1894-1896)
  
• Aleksandr Imeretyński (1896-1900)
  
• Iwan Podgorodnikow (1900-01) (pełniący obowiązki)
  
• Michaił Czertkow (1901-05)
• Konstantin Maksymowicz (1905)
  
• Gieorgij Skałon (1905-14)
  
• Jakow Żyliński (1914)
  
• Anton Ottowicz von Essen (8 października 1914 – 20 stycznia 1915, pełniący obowiązki)
• Paweł Jengałyczew (7 lutego 1915 – 5 sierpnia 1915)