Będzin
Współrzędne: 50°20' N 19°07' E
| Będzin | |
| Dewiza: Civitas Regi Bendzinensis | |
| Województwo | śląskie |
| Powiat | będziński |
| Gmina - rodzaj |
Będzin miejska |
| Założono | IX wiek |
| Prawa miejskie | 1358 (prawo magdeburskie, wcześniej lokacja na prawie polskim) |
| prezydent | Radosław Baran (e-mail) |
| Powierzchnia | 37,37 km² |
| Położenie | 50° 20' N 19° 07' E |
| Wysokość | 260-382 m n.p.m. |
| Ludność (2007) • liczba ludności • gęstość • aglomeracja |
65 231 1759 os./km² konurbacja katowicka |
| Strefa numeracyjna (do 2005) |
(+48) 32 |
| Kod pocztowy | 42-500 |
| Tablice rejestracyjne | SBE |
Położenie na mapie Polski  Będzin
|
|
| TERC10 (TERYT) |
2 243301011 |
| SIMC10 | 0937899 |
| Miasta partnerskie |  Tatabanya Iżewsk Koszedary |
|
Urząd miejski3
ul. 11 Listopada 20 42-500 Będzintel. 032 267 70 41 do 44; faks 032 267 91 09 (e-mail) |
|
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|
| Strona internetowa miasta | |
Będzin – miasto powiatowe położone w południowej Polsce w Zagłębiu Dąbrowskim, nad rzeką Czarną Przemszą, na Wyżynie śląskiej, we wschodniej części województwa śląskiego, na terenie GOP-u i konurbacji katowickiej.
Będzin jest 60-tysięcznym miastem powiatowym, historyczną stolicą regionu - Zagłębia Dąbrowskiego. Należy do najstarszych miast (650 lat od nadania magdeburskich praw miejskich) Małopolski i województwa śląskiego. Jest siedzibą władz powiatu będzińskiego (starostwo). Pełni rolę ośrodka handlowego, finansowo-gospodarczego (przemysł, energetyka), administracyjnego i kulturalno-oświatowego regionu.
Prezydent miasta 9 stycznia 2006 podpisał deklarację utworzenia i przystąpienia do Górnośląskiego Związku Metropolitalnego (GZM) miasta Będzina, jednak miasto (ze względów formalnych - nie jest powiatem grodzkim) nie mogło przystąpić do GZM.
Spis treści |
[edytuj] Opis miasta
Będzin jest zabytkowym miastem wyrosłym nad rzeką Czarną Przemszą. Historycznie związany z Małopolską, stanowiąc jej zbrojne rubieże. Życie mieszkańców od wieków koncentrowało się wokół Góry Zamkowej. W IX-XII w. funkcjonował średniowieczny gród obronny z podgrodziem rzemieślniczo-handlowym. Dogodne położenie miasta na przecięciu handlowych szlaków średniowiecznej Europy oraz przywileje uzyskiwane od kolejnych władców zapewniły Będzinowi warunki do rozwoju handlu i rzemiosła. Od 1867 r. miasto jest stolicą powiatu.
Odkrycie pod koniec XVIII w. (1785) pod Będzinem bogatych złóż węgla kamiennego pozwoliło na rozwójgórnictwa i hutnictwa, stawiając Będzin do czasów obecnych na znacznej pozycji w konurbacji górnośląskiej. Sto lat później Będzin dzięki Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej uzyskał połączenie z Krakowem, Warszawą i Górnym Śląskiem.
Miasto było przez wieki ośrodkiem władzy w regionie[potrzebne źródło], naznaczonym licznymi zabytkami, usytuowanymi na Szlaku Orlich Gniazd. Będzin posiada duże możliwości turystyczne. Podobnie jak inne ośrodki Zagłębia Dąbrowskiego, Będzin jest miastem o rozbudowanym przemyśle. Potencjał gospodarczy tworzy gł. przemysł energetyczny, elektromaszynowy, hutniczy i materiałów budowlanych. Do historii odeszło górnictwo węglowe.
Pomimo trudności związanych z restrukturyzacją gospodarki, miasto posiada duże możliwości rozwoju[potrzebne źródło]. Szanse rozwojowe szczególnie upatruje się[styl do poprawy] jego w położeniu komunikacyjnym na przecięciu ważnych szlaków drogowych o znaczeniu krajowym i międzynarodowym, w pobliżu Międzynarodowego Portu Lotniczego Katowice w Pyrzowicach.
[edytuj] Dzielnice Będzina
[edytuj] Geografia
- Położenie matematyczno-geograficzne
Wznaczają go współrzędne geograficzne:
- 19°03'30"E - 19°11'16"E (rozciągłość równoleżnikowa)
- 50°22'13"N - 50°18'05"N (rozciągłość południkowa).
Geometryczny środek miasta opisują współrzędne: 19°07'23"E i 50°20'09"N.
- Położenie historycznogeograficzne
Będzin położony jest w odległości 12 km od stolicy województwa śląskiego – Katowic, 5 km od centrum Sosnowca i 4 km od Dabrowy Górniczej, na terenie Zagłębia Dąbrowskiego (w skład którego wchodzą pobliskie miasta: Sosnowiec, Dąbrowa Górnicza, Czeladź, Wojkowice, Sławków i Siewierz), w zachodniej Małopolsce na pograniczu z Górnym Śląskiem.
- Położenie fizycznogeograficzne
Pod względem regionalizacji fizycznogeograficznej Polski wg J. Kondackiego (2002) Będzin leży na obszarze prowincji Wyżyna Śląsko-Krakowska (341), makroregionu Wyżyna Śląska (341.1) oraz mezoregionów: Wyżyna Katowicka (341.13) i Garb Tarnogórski (341.12).
Wyżyna Katowicka stanowi środkową część Wyżyny Śląskiej. Na węglonośnym podłożu skał karbońskich zalegają dolomity i wapienie środkowego triasu, które w północnej części obszaru tworzą zwarte wyniesienia Garbu Tarnogórskiego.
Pod względem ukształtowania powierzchni w obrębie Wyżyny Katowickiej można wyróżnić kilka regionów, na pograniczu których położony jest Będzin: Płaskowyż Bytomsko-Katowicki o wys. 240-260 m n.p.m., Kotlinę Mysłowicką nad Przemszą i Wysoczyznę Dąbrowską (ponad 300 m n.p.m.).
Natomiast w obrębie Garbu Tarnogórskiego obszar Będzina obejmuje część Garbu Ząbkowickiego i Płaskowyżu Twardowickiego z jego najwyższym wzniensieniem - Górą Św. Doroty (382 m n. p. m.).
- Wysokość n.p.m. i rzeźba terenu
- najwyższa: 382 m (Góra Św. Doroty w Grodźcu)
- najniższa: ok. 255 m (dolina Czarnej Przemszy w Małobądzu).
Miasto ma urozmaiconą rzeźbę terenu z najwyższymi wznienieniami: Góra Św. Doroty (Dorotka) (382 m n. p. m.), Parcina (354 m), Góra Kijowa (345,5 m), Wzgórza (Górki) Małobądzkie (308 m) ze wzniesieniem Syberki (ok. 300 m), wzniesienia Warpia (297 m) oraz Góra Zamkowa (285 m).
- Hydrografia
Przez miasto na długości ok. 8 km przepływa Czarna Przemsza wraz z Pogorią i Potokiem Psarskim. Cały obszar miasta leży w zlewni Przemszy w dorzeczu Wisły.
- Położenie administracyjne i granice
Pod względem administracyjnym Będzin jest miastem powiatowym województwa śląskiego.
Graniczy z następującymi miastami: Sosnowcem (powiat grodzki) od południa, Dąbrową Górniczą (powiat grodzki) od wschodu, Czeladzią od zachodu i południowego zachodu, Wojkowicami od zachodu oraz gminą wiejską Psary od północy (powiat będziński).
Długość granic Będzina: 37,62 km.
- Dzielnice zwyczajowe i osiedla
W skład miasta wchodzą następujące dzielnice: Bagieniec, Boleradz, Bory, Brzeziny, Brzozowica, Glinice, Grodziec, Gzichów, Jazowe, Koszelew, Ksawera, Łagisza, Małobądz, Mrowce, Niepiekło, Nowy Będzin, osiedle 27 Stycznia, osiedle Górki Małobądzkie, osiedle Namiarkowa, Osówka, Syberka, osiedle Warpie - Wschód, osiedle Zamkowe, Podłosie, Pustkowie, Warpie, Zielona.
- Całkowita powierzchnia miasta: 37,5 km² (10% powierzchni powiatu będzińskiego), z tego:
- użytki rolne: 48%
- użytki leśne: 5%
- Pod względem ekonomicznym Będzin pełni głównie funkcje administracyjne i handlowo – przemysłowe; rozwijają się funkcje turystyczne. Jest ważnym ośrodkiem we wschodniej części Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego.
[edytuj] Przyroda i jej ochrona
- Pomniki przyrody
Na terenie miasta znajdują są 94 drzewa uznane w latach 1992-94 za pomniki przyrody, w tym 46 drzew pojedynczych oraz aleja kasztanowa składająca się z 48 drzew; ochroną objęto 18 gatunków drzew i krzewów; wiekszość pomnikowych okazów znajdują się w parku Ciechanowskiego w Grodźcu
- Obszary chronionego krajobrazu. Uchwałą Rady Miejskiej w Będzinie z 23 VI 1993 powołano na terenie miasta trzy obszary chronionego krajobrazu o charakterze wyspowym, mające na celu zachowanie krajobrazów o wysokich wartościach ekologicznych i estetycznych oraz przywrócenia właściwej jakości środowisku naturalnemu i wykorzystaniu go do celów rekreacyjno-turystycznych:
- "Góra Zamkowa" - pow. 6,7 ha; obejmuje wzgórze wraz z zamkiem, parkiem (graby, buki, jesiony, jawory, klony, lipy drobnolistne, dęby szypułkowe, robinia akacjowa, kasztanowiec zwyczajny, siedliska; grądowe) i podziemiami; parł został założony przez Jana Gręborskiego w 1801
- "Góra Św. Doroty" - pow. 147,3 ha; wspaniały punkt widokowy, wysokie walory krajobrazowe; dobrze wykształcone zarośla śródpolne, zwane czyżniami oraz pozostałości muraw kserotermicznych; w drzewostanie dominują brzozy brodawkowate, robinie akacjowe, buki, dęby, jesiony, klony.
- "Las Grodziecki" - 149,3 ha; kompleks leśny (jesiony, jawory, klony, brzozy, dęby szypułkowe, sosny i świerki w wieku ponad 100 lat) z wilgotnymi łąkami; jedyna ostoja fauny leśnej w mieści (myszołów, jastrząb, strzyżyk, dzięcioł duży, grubodziób, sarny, lisy i dziki)
- "Góra Parcina" - proponowany, wartości krajobrazowe, roślinność kserotermiczna – łąkowa.
- Zespoły przyrodniczo – krajobrazowe (proponowane)
- "Góra Kijowa" (Kamionka) - bogactwo form rzeźby, rozwój zjawisk krasowych i erozyjnych, mozaika lasów liściastych, muraw kserotermicznych, łąk, zarośli śródpolnych, upraw rolnych
- "Park Gzichowski przy Pałacu Mieroszewskich" - 2,62 ha, park założony na początku XIX wieku; drzewostan częściowo pochodzący z XX wieku - najstarsze okazy to ponad stuletnie jesiony (180-, 160- i 130-letni), 170-letni dąb szypułkowy i grupa trzydziestu jesionów i lip pochodzących z XIX w.; w parku zachowały się barokowe figury Bachusa i Flory z piaskowca z 1718 r. autorstwa J.L. Webera
- „Park Ciechanowskich" (Grodziec) - 5,69 ha, park założony w XIX w. z wieloma pomnikowymi drzewami (m.in: jesion wyniosły, buk pospolity, grabpospolity), objętymi ochroną prawną.
- „Na północ od KWK Grodziec” - występowanie starych zwałowisk i wyrobisk pogórniczych oraz cennych przyrodniczo zbiorowisk łąkowych.
- Użytki ekologiczne (planowane i proponowane)
- „Dolina Potoku Brzozowickiego” (projektoeany) - obejmuje podmokłą dolinę o dużej bioróżnorodności; walory hydrologiczne, cenne zbiorowiska roślinności wodnej i nawodnej, łęg olchowo – jesionowy, teren lęgowy licznych gatunków ptaków (opracowywana jest odpowiednia dokumentacja)
- „Dolina Potoku Psarskiego” (Łagisza) - siedliska łęgowe, zbiorowiska szuwarowe, fragment torfowiska niskiego, walory hydrologiczne
- „Łagisza-Odkrywkowa” – ochrona łąki storczykowej
- "Łąki, ul. Dąbrowska" (Łagisza) – ochrona dobrze rozwiniętych zespołów wilgotnych łąk
- "Warpie" - pozostałości dawnej eksploatacji, charakterystyczne formy powierzchni ziemi, roślinność kserotermiczna
- „Park Rozkówka” (Grodziec) - 28,9 ha, zachowanie stanowiska storczyka kruszczyka błotnego oraz stanowisk innych chronionych gatunków roślin, zachowanie cennego zespołu ptaków.
- Inne obiekty o znacznych walorach przyrodniczych
- park „Koszelew” (Warpie) - 4,92 ha, 33 gatunki i odmiany drzew (gł. klony pospolite, kasztanowce białe, brzozy brodawkowate i topole), z których najstarsze osiągają 60 lat
- park „Małpi Gaj” (Gzichów) - 9,12 ha, bogate zasoby dendroflory
- park leśny przy willi Ciechanowskich w GrodĹşcu - 1,89 ha, załoĹĽony pod koniec XIX w., gł. stare buki.
- Będzin jest statutową siedzibę biura Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Śląskiego (utw. 1 I 2000) (ul. Krasickiego 25), zarządzającej 8 parkami krajobrazowymi.
[edytuj] Dzielnice
- Śródmieście - Stare Miasto (Stary Będzin)
- Małobądz (od 1915) (na jej gruntach powstało osiedle Syberka)
- Syberka
- Nowy Będzin
- Gzichów (od 1915) (w jej skład wchodzą: Brzozowica, osiedle Zamkowe)
- Warpie (od 1923 w jej składzie tzw. Kamionka oraz osiedle mieszkaniowe Warpie – Wschód)
- Ksawera (wraz z Koszelewem i Zieloną) (od 1923)
- Łagisza (od 1973, w latach 1967-1973 miasto)
- Grodziec (od 1975, w latach (1951-1975 miasto)
- Wojkowice (w latach 1977-1992) – obecnie samodzielne miasto
[edytuj] Historia
Zobacz więcej w osobnym artykule: Historia Będzina.
.jpg.html)
Nazwa "Będzin" pochodzi prawdopodobnie od imienia osobowego Będa lub Będzan, choć piękna (aczkolwiek nieprawdziwa) legenda mówi, jakoby miano nadał miastu (a przy okazji również i okolicznym miejscowościom, czyli swoiście znaczącej części Zagłębia Dąbrowskiego) - sam Kazimierz III Wielki (wg innych wersji Kazimierz I Odnowiciel). Król miał wyrazić się podczas lustracji nadprzemszańskiego grodu iż: Tam rosną dąbrowy, tam sosnowy, tutaj będziem My, tam Pogoń, a tam czeladź nasza, a jeżli tu mało będzie miejsca to reszta stanie za górą.
W swojej historii miasto nazywane też było: Banden, Bandin, Bandzien, Bondin, Bandzen, Bandzin, Bądzin, Bendzin oraz przez okupantów niemieckich (1939-1945) Bendsburg.
Początki osadnictwa na terenie Będzina sięgają pradziejów. W IX w. na miejscu obecnego zamku na nadprzemszańskim wzgórzu wzniesiono gród obronny, który strzegł prastarego szlaku handlowego z Kijowa przez Kraków na Śląsk i Norymbergi. Najstarsza wzmianka o wsi Będzin pochodzi z 1301 r. W latach czterdzieste XIV w. powstaje miasto na prawie polskim (na pewno miasto istniało w 1349 r.). Kazimierz Wielki na miejscu grodu wziósł kamienną warownię, a osadę targową 5 sierpnia 1358 r. podniósł do rangi miasta na na prawie niemieckim (prawo magdeburskie) i otoczył ją kamiennymi murami. Pierwszym znanym wójtem został Hinko zwany Ethiopusem. Miasto swój największy rozkwit przeżywało w epoce jagiellońskiej (XVI w., dzięki licznym przywilejom królewskim (np. prawo składu soli z 1484). W 1565 r. Zygmunt August zezwolił na organizację pięciu targów rocznie, których tradycja przetrwała do dziś. W 1589 r. na będzińskim zamku toczyły się rokowania polsko-austriackie w związku z roszczeniami Maksymiliana do korony polskiej, zakończone podpisaniem w Czeladzi tzw. paktów będzińskich. W XVI w. istnieje już zorganizowana gmina zydowska z synagogą, łaźnią i kirkutem poza murami miejskimi (ob. Zawale). W 1655 r. miasto i zamek niszczy najazd szwedzki, Będzin przeżywa najpoważniejszy upadek gospodarczy.
Po trzecim rozbiorze Polski w 1795 r. Będzin na krótko znalazł się w graniczch Prus (w składzie Nowego Śląska), a od 1807 r. należał do Księstwa Warszawskiego, a następnie Królestwa Polskiego.
Pod koniec XVIII w. dzięki odkryciu pod Dąbrową bogatych złóż węgla zaczyna się jego wydobycie. Powstające kopalnie i huty ołowiu przyczyniają się do gwałtownego rozwoju całego regionu, nazywanego Zagłębiem Dąbrowskim. Ponadto w 1858 r. przez Będzin poprowadzono odnogę Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej z Ząbkowic do Sosnowca i na Śląsk. Coraz bardziej wzrasta rola ludności żydowskiej w mieście, która stanowi większość (nawet do 80%). Podczas I wojny światowej miasto i przemysł zostały mocno zniszczone. Powiększył się jednak obszar Będzina poprzez przyłączenie okolicznych wiosek i osiedli robotniczych (Małobądz, Gzichów z Brzozowicą, Ksawera z Koszelewem). Znaczny rozwój miasta przypada na lata 20. i 30. XX w. (wodociągi, nowy dworzec kolejowy, gimnazjum, liczne budynki użyteczności publicznej). Jednak już 4 września 1939 r. rozpoczyna się hitlerowska okupacja Będzina. W nocy z 8 na 9 września Niemcy podpalają synagogę wraz z modlącymi się w niej Żydami. Część z nich ocalił ks. Mieczysław Zawadzki. Pod koniec 1942 r. na terenie Warpia (Kamionka) Niemcy utworzyli getto żydowskie dla całej ludności żydowskiej (ok. 30 tys.), łącząc go z gettem na sąsiedniej Środuli w Sosnowcu. Na początku sierpnia 1943 getto zostało zlikwidowane, a ludność wywieziona do obozów zagłady.
27 stycznia 1945 r. do Będzina wkroczyła Armia Czerwona. Odbudowano zamek, w którym urządzono Muzeum Zagłębia, powstają nowe duże osiedla mieszkaniowe (Ksawera, Syberka, osiedle Zamkowe na Gzichowie, osiedle Warpie wschód, Podskarpie i Górki Małobądzkie w ostatnich latach. W 1973 r. przyłączono miasto Łagisza, a w 1975 Grodziec, w wyniku czego obszar miasta wzrósł trzykrotnie. Po wojnie powstaje wiele zakładów przemysłowych z elektrownią "Łagisza" na czele. Jednak w latach 90. wiele z nich upada (zakłady obuwnicze, cukiernicze, mięsne i inne). W latach 1974-76 powstaje nowy węzeł komunikacyjny w związku z budową w pobliżu Huty Katowice, który jednak przyniósł poważną szkodę układowi urbanistycznemu.
[edytuj] Gospodarka
Będzin jest ważnym ośrodkiem przemysłowym we wschodniej części Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego. Przemysł reprezentowany jest głównie przez: hutnictwo metali nieżelaznych (Huta Będzin), przemysł energetyczny (elektrownia Łagisza i elektrociepłownia Będzin), spożywczy i materiałów budowlanych. Do niedawna rozwijało się także górnictwo węgla kamiennego (Kopalnia Grodziec, kopalnia odkrywkowa "Brzozowica"), przemysł obuwniczy (zakłady ButBędzin, d. Chełmek), cementowy (najstarsza w Polsce Cementownia Grodziec), browarski i in.
[edytuj] Przedsiębiorstwa
 |
Ta sekcja wymaga określenia jasnych kryteriów wyboru. Kryteria powinny być poparte źródłami, nie mogą naruszać zasady neutralnego punktu widzenia, należy też unikać próżnych wyrażeń takich jak "znani", "najlepsi" itd. Kryteria możesz omówić w dyskusji artykułu. Zobacz też: Zasady tworzenia list. |
Do najważniejszych zakładów pracy należą:
- PKE S.A. Elektrownia Łagisza – wybudowana w latach 1960-1970 (produkcja energii elektrycznej, produkcja i przesył ciepła, parowa o mocy 840 MW opalana węglem kamiennym)
- Elektrociepłownia Będzin S.A. – wybudowana 1913 r. (moc 55 MW). Zajmujący się sprzedaż ciepła i energii elektrycznej do miast Zagłębia Dąbrowskiego
- Fabryka Przewodów Energetycznych S.A. – założona w 1928 r., jeden z największych w Polsce producentów nieizolowanych przewodów energetycznych (aluminiowych i miedzianych)
- ENION S.A. Będziński Zakład Elektroenergetyczny S.A. – zakład zajmujący się kupnem i przesyłem energii elektrycznej
- Huta Będzin S.A. – powstała w 1890 r., dostarcza na rynek produkty z metali nieżelaznych – miedzi, mosiądzu i aluminium
- Przedsiębiorstwo Produkcyjno - Usługowe Robót Energo-Elektrycznych Mostostal Będzin Sp. z o.o. – specjalistyczna firma montażowo-budowlana. Jej korzenie sięgają początku, kiedy to 1912 r. rozpoczął działalność Zakład Kotlarski i Budowa Konstrukcji Żelaznych Albiński-Szmidt i S-ka.
- Kreisel – jeden z największych producentów materiałów budowlanych w Polsce
- PTHU Interpromex Sp. z o.o. – firma zajmująca się: gospodarką odpadami, zimowym i letnim utrzymaniem dróg oraz obsługą targowisk i parkingów miejskich
- Metalplast Będzin S.A. – producent płyt PCW i PE
- Centrostal Będzin – producent stali
- SLET Sp. z o.o. - firma zajmująca się zaopatrzeniem w narzędzia i maszyny, najstarsza w regionie firma narzędziowa
[edytuj] Transport
Będzin posiada dogodne połączenie z resztą kraju – leży na skrzyżowaniu dwóch ważnych tras szybkiego ruchu: drogą krajową 94 z Wrocławia do Krakowa oraz drogą krajowa nr 86 z Katowic do Warszawy, która 11 kilometrów dalej łączy się węźle Podwarpie z drogą ekspresową (międzynarodową) S1E75 . Przez miasto przebiega także droga wojewódzka 910.
W odległości kilkunastu kilometrów znajduje się też Międzynarodowy Port Lotniczy w Pyrzowicach
[edytuj] Kolej
Pierwszą linię kolejową otwarto w Będzinie w 1859 r. jako odnogę kolei warszawsko-wiedeńskiej. W mieście powstały wtedy dwie stacje: Będzin-Miasto i Będzin (na tzw. Nowym Będzinie). Z czasem powstała stacja Będzin-Ksawera. Na stacjach tych obsługiwana jest komunikacja podmiejska pomiędzy Gliwicami a Zawierciem i Częstochową. Będzin ma również bezpośrednie połączenie kolejowe z Łodzią, Bielskiem-Białą oraz Wisłą.
[edytuj] Komunikacja miejska
System komunikacji miejskiej oparty jest na transporcie tramwajowym i autobusowym.
Połączenia autobusowe (40 linii) umożliwiają bezpośredni dojazd podróżnych m. in. do Sosnowca, Dąbrowy Górniczej, Czeladzi, Wojkowic, Katowic, Siemianowic Śląskich, Piekar Śląskich, Bytomia, Psar, Siewierza, Sławkowa, Mierzęcic, Bobrownik, Ożarowic, Jaworzna.
Pierwszą linię tramwajową otwarto w Zagłębiu Dąbrowskim w 1927 r. Przez Będzin przebiegają trasy 6 linii tramwajowych:
- 21 - Dąbrowa Górnicza (Tworzeń) Huta Katowice - Będzin - Sosnowiec Milowice
- 22 - Dąbrowa Górnicza (Tworzeń) Huta Katowice - Będzin - Czeladź
- 24 - Dąbrowa Górnicza Kopalnia Paryż - Będzin - Sosnowiec Okrzei
- 27 - Będzin Zajezdnia - Sosnowiec Kazimierz
- 28 - Będzin Zajezdnia - Dąbrowa Górnicza Gołonóg
- 32 - Czeladź - Będzin - Dąbrowa Górnicza Gołonóg.
Do 2006 kursowała również linia 25 (Dąbrowa Górnicza Kopalnia Paryż - Będzin - Grodziec - Wojkowice - Żychcice).
[edytuj] Zabytki
Na terenie Będzina znajduje się 6 obiektów zabytkowych pod ochroną prawną i 80 obiektów zabytkowych pod ochroną konserwatorską, z których do najważniejszych należą:
Śródmieście - Stare Miasto
- średniowieczny układ urbanistyczny miasta wraz ze wzgórzem zamkowym
- zamek królewski z XIV w. (odbudowany 1952-56)
- miejskie mury obronne z XIV w. na Zaułku (Zawale)
- kościół parafialny pw. św. Trójcy z XIV w.
- kościół cmentarny pw. św. Tomasza z Canterbury (Becketa) z XVIII w. i ok. 20 nagrobków (stary cmentarz na Górze Zamkowej)
- cmentarz żydowski (kirkut) z XVIII/XIX w. na Podzamczu
- synagoga Mizarachi w kamienicy Wienera (ul. Potockiego 3)
- żydowski dom modlitwy Cukiermana (Brama Cukermana, al. Kołłątaja 24)
- Dom Wójtowski z XIX w. z XIV-wiecznym gmerkiem Hinko Ethiopusa (Stary Rynek/ul. Czeladzka)
- gmach dawnego Starostwa Powiatowego z 1911 r. (ob. bank) (ul. Sączewskiego)
- gmach Starostwa Będzińskiego (d. Dom Partii) (pl. Jeana-Marii Lustigera)
- budynek Banku Śląskiego (ul. Sączewskiego/pl. 3 Maja)
- kolumna upamiętniająca przemarsz wojsk Jana III Sobieskiego w 1683 r. (skwer przy al. Kołłątaja)
- kamienice w Śródmieściu (ul. Małachowskiego)
- hale targowe (d. Wiejski Dom Towarowy) przy ul. Modrzejowskiej/Piłsudskiego
- Dworzec PKP Będzin (Nowy Będzin) z poł. XIX w.
Gzichów
- zespół pałacowo-parkowy Mieroszewskich w Gzichowie z pocz. XVIII w. (ul. Świerczewskiego)
Grodziec
- Kościół parafialny pw. św. Katarzyny z XVIII w. (rozbudowany 1931-32)
- kościół filialny pw. św. Doroty z 1635 r.(Wzgórze Doroty)
- grodzisko wczesnośredniowieczne na Górze św. Doroty
- zespół pałacowo-parkowy Ciechanowskich z połowy XIX w. (willa i park z pomnikowymi drzewami)
- willa Solvay
- zespół zabudowy byłej cementowni "Grodziec" z XIX w.
- zespół zabudowy Kopalni Węgla Kamiennego "Grodziec"
- kompleks zabudowy osiedla robotniczego Boleradz.
[edytuj] Turystyka
- Szlaki piesze:
- Szlak Husarii Polskiej - czerwony, 160 km długości: Będzin - Grodziec - Przełajka - Dąbrówka Wielka - Brzeziny Śl. - Bytom - Piekary Śl. - Kozłowa Góra - Tarnowskie Góry - Repty Śl. - Wieszowa - Mikulczyce - Szałsza - Gliwice - Żernica - Nieborowice - Pilchowice - Rudy - Nędza - rezerwat Łężczok - Markowice - Brzezie - Racibórz - Pietrowice Wlk. - Pietraszyn - Krzanowice; na terenie Będzina 10,2 km (Dworzec PKP Będzin Miasto - Góra Zamkowa - Zespół pałacowo-parkowy w Gzichowie - osiedle Zamkowe - Las Grodziecki - Góra św. Doroty - Grodziec - Rozkówka - do Przełajki)
- Szlak 25-lecia PTTK - zielony, 125 km długości: Chorzów WPKiW - Bytków - Siemianowice Śl. - Czeladź - Grodziec - Łagisza - Zielona - Pogoria - Gołonóg - Kazimierz Górniczy - Ostrowy Górnicze - Balaton - Bory - Maczki - Długoszyn - Sodowa Góra - Jaworzno - Łęg - Brzęczkowice - Słupna - Bolina - Giszowiec - Ochojec - Starganiec - Radoszowy - Załęże - WPKiW; na terenie Będzina 11,4 km (z Czeladzi - Rozkówka - Grodziec park Ciechanowskich - Góra św. Doroty - Łagisza - wzdłuż Czarnej Przemszy - do parku Zielona)
- Szlak świerklaniecki - niebieski, 26 km długości: Grodziec - Strzyżowice - Rogoźnik - Wymysłów - Park Świerklaniecki - jezioro Chechło Nakło - Miasteczko Śl.; na terenie Będzina 3,3 km (Grodziec kościół św. Katarzyny - cementownia - g. Parcina - do Wojkowic i Strzyżowic).
- Szlaki i trasy rowerowe. W 2000 roku w Będzinie przystąpiono do organizacji sieci tras rowerowych. Trasy ścieżek rowerowych zostały dobrane tak, aby umożliwić zwiedzanie wszystkich najciekawszych obiektów krajoznawczych Będzina. Wchodzą one w skład sieci tras rowerowych w województwie Śląskim - "Rowerem po Śląsku". Trasy rowerowe będą realizowane w trzech etapach:
- I etap - trasy w Grodźcu w kształcie pętli o długości 13,9 km (gł. okolice Góry Św. Doroty, Góry Kijowej i Rozkówka
- II etap - trasy do Sosnowca i Dąbrowy Górniczej (wzdłuż Czarnej Przemszy) oraz połączenie z trasą rowerową I etapu (12,1 km)
- III etap - trasy z Góry św. Doroty do Gródkowa obok góry Parciny oraz trasa przez Górę Kijową okrężnie do Gródkowa i Psar.
- Ścieżki edukacyjne:
- ścieżka przyrodniczo-leśna w Lesie Grodzieckim, ok. 1 km długości.
- Obiekty noclegowe
- hotel "Cumulus" (Zawodzie)
- hotel "Allegro" (Małobądz, przy drodze krajowej)
- hotel "Skarbowiec" (Syberka)
- Dom Turysty OSiR.
[edytuj] Sport
Zobacz więcej w osobnym artykule: Sport w Będzinie.
[edytuj] Kluby sportowe
- sekcja piłki nożnej
- sekcja piłki nożnej
- sekcja piłki nożnej
- sekcja piłki siatkowej (zlikwidowana w 1999r)
- sekcja motorowa (zlikwidowana w 1956r)
- sekcja piłki siatkowej
- Klub Jeździecki "Amigo" Grodziec
- sekcja jazdy konnej
- Automobilklub "Zamkowy" w Będzinie
- sekcja motorowa
[edytuj] Kluby sportowe nieistniejące
- PTG "Sokół" Będzin
- TS "Hakoah" Będzin
- Klub Tenisowy w Grodźcu
- Klub Sportowy "Solvay" Grodziec
- ZKS "Budowlani" Grodziec
- KS "Gwardia" Będzin
- KS "Stal" Będzin
- RKS "Zagłębianka" Będzin.
[edytuj] Kultura
- Muzea
- Muzeum Zagłębia w Będzinie (Zamek Królewski i pałac Mieroszewskich na Gzichowie)
- Galerie
- Galeria CZAS
- Letnia galeria "Strych"
- Ośrodek Kultury
- King's Pub i Galeria
- Teatry
- Teatr Dzieci Zagłębia im. Jana Dormana
- Teatr Lalki i Aktora "Arena"
- Teatr Peventorium (Grodziec)
- Kabarety
- Kabaret Klinkiernia (zał. 2004 w Grodźcu)
- Biblioteki
- Miejska i Powiatowa Biblioteka Publiczna im. Stefana Żeromskiego (7 filii)
- Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Katowicach Filia w Będzinie
- Domy i ośrodki kultury
- Ośrodek Kultury (ul. Małachowskiego)
- Powiatowy Młodzieżowy Dom Kultury (Syberka, ul. Powstańców Śląskich)
- Chóry
- Chór LAETUS przy parafii Św. Jadwigi Śląskiej na osiedlu Zamkowym
- Festiwale
- Festiwal Muzyki Celtyckiej ZAMEK (od 2003) (ostatni weekend wakacji)
- Ogólnopolski Festiwal Kolęd i Pastorałek im. ks. Kazimierza Szwarlika (od 1995) (styczeń)
- Przegląd Zespołów Obrzędowych "Herody" (zima)
- Stowarzyszenia
- Towarzystwo Przyjaciół Będzina (zał. 1990)
- Towarzystwo Przyjaciół Grodźca (zał. 1992)
- Towarzystwo Przyjaciół Łagiszy
- Stowarzyszenie na Rzecz Ochrony Dziedzictwa Przyrodniczego i Kulturowego "Moje Miasto"
- Stowarzyszenie "Obywatelskie Forum Samorządowe" (zał. 2008)
- Fundacja im. Jana Dormana (rej. 15 maja 1998, prezes Iwona Dowsilas) - opiekuje się Archiwum Dormana otwartym 15 VI 1999
- Zagłębiowskie Centrum Kultury Żydowskiej "Jona" (zał. 2002)
- Stowarzyszenie Twórców Kultury Zagłębia Dąbrowskiego (zał. 1984)
- Będzińskie Towarzystwo Muzyczne "DOMINATA"
- fundacja Ogólnopolski Festiwal Kolęd i Pastorałek (OFKiP) (zał. 9 VI 2004)
- Forum dla Zagłębia Dąbrowskiego (zał. 11 XI 2007)
- Stowarzyszenie Miłośników Starych Szybowców i Samolotów "Parcina" (Grodziec)
- Klub Absolwenta przy MZS nr 1 w Będzinie (KA)
- Stowarzyszenie Dzieciom Będzina (zał. 2004)
- Powiatowe Stowarzyszenie Osób Niepełnosprawnych Ruchowo „Szansa” (zał. 2002).
- Zespoły muzyczne związane z Będzinem
- "Kompilacja"
- "Natanael"
[edytuj] Edukacja
[edytuj] Zespoły szkół podstawowych i gimnazjów
- Miejski Zespół Szkół nr 2 im. Huberta Wagnera (Szkoła Podstawowa nr 13 i Gimnazjum nr 2) (Syberka)
- Miejski Zespół Szkół nr 3 (Szkoła Podstawowa nr 3 i Gimnazjum nr 5)
- Miejski Zespół Szkół nr 4 im. Noblistów Polskich (od 17 X 2006) (Szkoła Podstawowa nr 9 i Gimnazjum nr 6) (Łagisza)
[edytuj] Szkoły podstawowe
- Szkoła Podstawowa nr 1 im. Adama Mickiewicza (Małobądz)
- Szkoła Podstawowa nr 2 im. Jana III Sobieskiego (w Miejskim Zespole Szkół nr 1) (Gzichów)
- Szkoła Podstawowa nr 3 im. Kornela Makuszyńskiego (w Miejskim Zespole Szkół nr 3), (Grodziec)
- Szkoła Podstawowa nr 4 im. Stanisława Staszica (Ksawera)
- Szkoła Podstawowa nr 6 im. Marii Konopnickiej (Grodziec)
- Szkoła Podstawowa nr 7 (specjalna, Ośrodek Szkolno – Wychowawczy)
- Szkoła Podstawowa nr 8 (Warpie)
- Szkoła Podstawowa nr 9 (w Miejskim Zespole Szkół nr 4) (Łagisza)
- Szkoła Podstawowa nr 10 im. Armii Krajowej (d. Ludwika Waryńskiego)
- Szkoła Podstawowa nr 11 im. Władysława Broniewskiego (Syberka)
- Szkoła Podstawowa nr 13 (w Miejskim Zespole Szkół nr 2) (Syberka)
- Prywatna Szkoła Podstawowa nr 1 (Małobądz)
- Szkoła Podstawowa nr 5 im. Henryka Sienkiewicza (od 2004 gimnazjum nr 3)
[edytuj] Gimnazja
- Gimnazjum nr 1 przy ul. Sportowej
- Gimnazjum nr 2 im. Huberta Wagnera (w Miejskim Zespole Szkół nr 2)
- Gimnazjum nr 3 (dawna Szkoła Podstawowa nr 5)
- Gimnazjum nr 4 im. Kazimierza Wielkiego (w Miejskim Zespole Szkół nr 1)
- Gimnazjum nr 5 (Grodziec)
- Gimnazjum nr 6 (w Miejskim Zespole Szkół nr 4) (Łagisza)
- Gimnazjum specjalne (w Ośrodku Szkolno – Wychowawczym)
- Prywatne Gimnazjum nr 1.
[edytuj] Szkoły ponadgimnazjalne
[edytuj] Licea ogólnokształcące
- I Liceum Ogólnokształcące im. Mikołaja Kopernika
- II Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Wyspiańskiego (d. im. Hanki Sawickiej)
- III Liceum Ogólnokształcące im. Cypriana Kamila Norwida (do 1992 im. Waltera Szolca)
[edytuj] Zespoły szkół ponadgimnazjalnych (zasadnicze szkoły zawodowe, technika i licea ogólnokształcące)
- Zespół Szkół nr 1 (ul. Krasickiego)
- Zespół Szkół nr 2 (ul. 11 Listopada)
- Zasadnicza Szkoła Zawodowa (w Ośrodku Szkolno–Wychowawczym).
[edytuj] Ośrodek Szkolno–Wychowawczy
- Szkoła Podstawowa nr 7 (specjalna)
- Gimnazjum
- Zasadnicza Szkoła Zawodowa
- Internat
[edytuj] Szkoły wyższe
- Politechnika Częstochowska - Wydział Zarządzania. Zamiejscowy Ośrodek Dydaktyczny (Warpie).
[edytuj] Ludność
[edytuj] Zmiany demograficzne
(rok - liczba mieszkańców)
|
Dane z 30 września 20062:
| Opis | Ogółem | Kobiety | Mężczyźni | |||
|---|---|---|---|---|---|---|
| jednostka | osób | % | osób | % | osób | % |
| populacja | 65 231 | 100 | 33 523 | 51,3 | 31 798 | 48,7 |
| gęstość zaludnienia (mieszk./km²) |
1759 | 902,3 | 856,6 | |||
Według danych z roku 20026, średni dochód na mieszkańca wynosił 1663,93 zł.
[edytuj] Honorowi obywatele
[edytuj] Ludzie związani z Będzinem[edytuj] Religia[edytuj] WyznawcyWśród mieszkańców miasta daje się wyróżnić wyznawców: Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzi także Kościół Zielonoświątkowy, protestancka wspólnota o charakterze ewangelicznym (zbór przy ul. Sienkiewicza 31). W przeszłości istniała w Będzinie samodzielna Parafia Ewangelicko-Augsburska (jej krótka historia w haśle: Parafia Ewangelicko-Augsburska w Sosnowcu). [edytuj] ParafieWedług administracji Kościoła ewangelicko-augsburskiego Będzin należy do diecezji katowickiej. Według administracji Kościoła Rzymskokatolickiego Będzin, należący do diecezji sosnowieckiej, podzielony jest na 11 parafii: 9 w dekanacie Będzin - Przenajświętszej Trójcy:
oraz dwie (Grodziec) w dekanacie czeladzkim:
[edytuj] Galeria[edytuj] Grafiki historyczne
[edytuj] Współczesność
[edytuj] Bibliografia
|
